fbpx

Een helder antwoord op je vraag:

Is hij nou een narcist of niet?

Je voelt je ongelukkig in je relatie en je gaat op zoek op internet. Naarmate je dieper doordringt in het web, struikel je steeds vaker over de termen ‘narcist’ en ‘narcistische persoonlijkheidsstoornis’. Je piekert over de vraag ‘is hij d’r nou eentje of niet?’ Ons antwoord: dat zul je zonder psychologische test nooit weten – en bovendien: het gaat niet om een diagnosen, het gaat om het gedrag en over wat dat met jou doet. 

In onze praktijk denken we niet in de strak afgetimmerde diagnosehokjes. Wij projecteren alle mentale en emotionele staten van zijn op een dynamisch continuüm, op een glijdende schaal. De gediagnostiseerde ‘100%-narcist/egoïst’  staat aan de onderkant van de lijn en aan het andere uiterste, helemaal bovenin, staat de ‘100%-empaat/altruïst’. Het is de schaal die gaat van egocentrisme naar altruïsme, van een alles doordringend egoïsme naar een totaal opofferende onzelfzuchtigheid. Van ‘het gaat alleen om mij’ naar ‘het gaat alleen om de ander’. Van ‘ik ben uiteindelijk helemaal alleen’ naar ‘ik voel me altijd verbonden met alle mensen’.

Kwel jezelf niet langer met de vraag ‘ie het of is ‘ie het niet’?, want daarop is toch nooit een eenduidig antwoord mogelijk. Je kunt toch ook niet vragen ‘is hij nou lief of niet?’. Zoiets vraagt om een vaststelling, maar lief  staat niet vast. Lief beweegt. Iemand is soms lief of vaak lief of vrijwel nooit of bijna altijd lief. Een diagnose is een foto, maar het leven is een film. Dynamisch. 

Iedereen staat ergens op deze schaal. En niet eens stil. Het is constant bewegen op die lijn, van beneden naar boven (of van links naar rechts, da’s maar net hoe je de lijn zet…). De meeste mensen zitten ergens rond het midden en bewegen van daaruit een beetje op en neer (of heen en weer). Hoe lager iemand komt en hoe meer tijd hij in die staat doorbrengt, hoe narcistischer hij is. En hoe schadelijker voor zijn omgeving.

In de relatie zijn twee zaken doorslaggevend. Hoe diep kan hij zinken en hoe hoog stijgt hij in zijn goede perioden? Hoe ligt de tijdverhouding tussen egoïsme en altruïsme? Hoe dieper iemand zinkt, hoe kwetsender het is voor de omgeving – voor jou. Hoe vaak en hoe lang ervaar je psychische ruimte en psychische veiligheid, of psychische druk, psychische mishandeling of zelfs psychisch misbruik? Hoe vaak komt dat voor? Hoe lang duren de egocentrische perioden? Waar zit hij op de schaalverdeling als hij in goede doen is? Met die vragen kun je ongeveer zijn plaats en zijn amplitude (zijn bereik, de uitslag tussen de twee uitersten) bepalen.

En dan komt de belangrijkste vraag, belangrijker dan de vraag of hij het nou wel of niet is: kun jij leven met zijn beweging op de schaal tussen puur egoïsme en zuiver altruïsme? De een kan overeind blijven naast een gediagnostiseerde narcist, de ander niet eens naast iemand die alleen maar behoorlijk egocentrisch is. Dat gaat dan over de vraag ‘wie ben ik in deze relatie – en ben ik daar tevreden mee…?’.

Dus is hij een narcist wordt: kan ik leven met het gedrag van deze mens?